Yeniliklere hızla adapte olan Azerbaycan, SSCB’nin dağılması ile uzmanlaşma ve işbölümüne dayalı ekonomik yapılanmanın sona ermesine, Ermenistan savaşı ve Çeçenistan sorunu nedeniyle, ülke sanayii için gereken ara mallarının ithalat yollarının kapanmasına rağmen bütün bu darboğazları aşmayı başarmıştır. 2004 yılı itibarıyla ülkenin nüfusu 8,3 milyon kişi olup, kişi başına düşen GSYİH ise 1 023,8 ABD dolarıdır. Bütün bu darboğazların aşılmasında petrol rezervleri önemli bir rol oynamış, yıllardır petrole yatırım yapan Azerbaycan 2005 yılından itibaren milli gelire yansıyacak petrol gelirleri ile yeni bir döneme girmiş bulunmaktadır. Önümüzdeki 15 yıl için 50 milyar $ petrol geliri bekleyen ülke somut ve yaşayabilir projelerle bu geliri halkın yaşam standardının yükselmesine harcayacak hedefler için çalışmaktadır.
Savaş ve dağılma sonrası ortaya çıkan sorunlar nedeniyle ekonomide büyük bir bozulma ve dağılma yaşanmış ve bunun sonucunda milli gelirde negatif büyüme yani gerileme ve yüksek enflasyon yaşanmıştır. Milli gelir büyüme hızı 1993’te %-23,1, 1994’te %-19,7, 1995’te %-11,8 olarak gerçekleşmiştir. Mayıs 1994’te gerçekleştirilen ateşkes sonrasında ancak 1996 yılının ikinci yarısından itibaren büyüme başlamış, %1,3’lük pozitif büyüme hızına ulaşılmıştır. Reel GSYİH’daki büyüme 1997 yılında %5,8’e yükselmiştir. Reel GSYİH büyüme hızı 1998 yılında %10, 1999 yılında %7,4, 2000 yılında %11,1 olmuştur. 1999-2003 yılları arasında GSYİH artışı ise %9,2’dir. 2004 yılında GSYİH büyüme hızı %10,2 olarak gerçekleşmiştir.
SSCB döneminin sona ermesi ile birlikte, ülkenin GSYİH yapısı da değişmiştir. Bağımsızlığın gerçekleştiği yıl olan 1991 yılında sanayi sektörünün GSYİH’ya katkısı %23,6 iken, 2003 yılında bu oran %37,8’e yükselmiştir. Ticaret, inşaat, ulaştırma ve haberleşme sektörlerinin de GSYİH’daki payı bağımsızlık sonrasında yükselmiştir. Sanayi sektörünün GSYİH’daki payı artarken, tarım sektörünün payında da düşüş gözlenmektedir. Tarım sektörünün payı 1991’de %30,4 iken, 2003 yılında bu oran %13,1’e düşmüştür.Petrol sektöründe faaliyet gösteren kamu şirketlerinin yanı sıra özel şirketler de başarılı olmuştur. Petrol sektöründeki faaliyetler sayesinde inşaat ve haberleşme gibi alt sektörlerin ekonomiye katkısı yüksek olmuştur. Dağılma sonrası ekonomik sorunlar ve savaş ekonomisi nedeni ile enflasyon oranları dört haneli rakamlara yükselmiştir. 1994 yılı Mayıs ayında gerçekleştirilen ateşkes ve alınan tedbirler ile birlikte 1995 yılından itibaren enflasyon düşüş eğilimi göstermiştir. Doğrudan yabancı yatırımlar Azerbaycan’ın ekonomik canlanmasında anahtar rolü oynamıştır. Azerbaycan ülkedeki ekonomik sorunların aşılması ve istikrarın sağlanması neticesinde özellikle petrol çıkarma ve işleme sanayii bakımından yabancı yatırımlar açısından çok cazip bir pazar haline gelmiştir. Ülke ekonomisi çift yapılıdır. Bir yandan petrol (hidrokarbon) ve ona bağlı hizmetler ile müteahhitlik sektörlerinde hızlı bir gelişme eğilimi gözlenirken, diğer yandan petrol dışı sanayi sektörlerinde yatırım eksikliği gözlenmektedir. Bunun sonucunda petrol-dışı sektörlerde düşük istihdam, yetersiz vergi geliri ve ihracat dolayısıyla da ithal ürünlerinde rekabetle başa çıkamama gibi sorunlar
yaşanmaktadır.
2004 yılının son çeyreği itibarıyla doğrudan yabancı yatırım miktarı 10,7 milyar $ olup GSYİH içindeki payı %12,6’dır. 1995-98 yılları arasında yatırımlar %59,1 oranında artış göstermiştir. Doğrudan yabancı yatırımların önemli kısmı petrol üretimi ve çıkarımı alanlarına olmuştur. Sermaye yatırımlarının %60 gibi önemli bir oranı hidrokarbon sektöründedir. Yabancı yatırımcılar imalat sanayi sektörüne yatırım yapmaktan kaçınmaktadırlar. Bunun bir sonucu olarak da sektörün üretimi düşmüştür. Sumgayıt şehri eskiden önemli bir sanayi şehri iken yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı eski canlılığını
yitirmiştir.
Kaynak:www.dtm.gov.tR
AZERBAYCAN'IN PAZARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
Dışa açık ekonomik büyüme modelini benimseyen Azerbaycan Cumhuriyeti, bu bağlamda dış ticaretin serbestleştirilmesi ve genişletilmesi amacıyla pazar ekonomisinin taleplerine cevap vermesine yönelik olarak dış ticaret mevzuatında çeşitli düzenlemelere gitti. Ancak, henüz dış ticaretin liberalize edildiğini söylemek mümkün değil. Dış ticaret mevzuatında sürekli yeni düzenlemeler yapılıyor.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nde dış ticaret işlemleri; 24 Haziran 1997 tarihinde onaylanan Cumhurbaşkanı Fermanı, Katma değer Vergisi’nden Muaf Olan Malların Listesi hakkında 124 no’lu Karar ve Gümrük Vergilerinin Oranları hakkında 12 Nisan 2001 tarih ve 80 no’lu kararlar çerçevesinde yürütülüyor.
AZERBAYCAN'DA GÜMRÜK VERGİLERİ VE İŞLEMLERİ
Azerbaycan’a ithalat esnasında mal guruplarına göre nisbi olarak, binde 5, yüzde 1, yüzde 3, yüzde 10 ve yüzde 15 olarak Gümrük Vergisi uygulanıyor.
Maktu vergi oranları ise, ölçü birimlerine göre (kg., lt., adet, m2, m3, cm3, metre, çift) farklılık arz ediyor ve dolar ile 0.06 sentten 40 dolara kadar çıkıyor.
Azerbaycan Devleti gümrük organları tarafından asgari ithal fiyatı belirlenen ve bu fiyatın altında beyan edilen mallara, belirlenmiş fiyatlar üzerinden Gümrük Vergisi uygulanabiliyor. Bu yetki, Gümrük Kanunu’nda düzenlenmiş durumda. Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi’nin http://www.az-customs.net/ adresinden
· Azerbaycan Gümrük Mevzuatı
· Gümrük işlemleri,
· Gümrük tarifeleri ve gümrük istatistikleri konularında İngilizce ve Azerice geniş bilgiye ulaşabilirsiniz.
Bürokratik işlemlerinin çokluğu ve karmaşıklığı ile ünlü Azerbaycan’da resmi işlemler eski Sovyet sistemine göre yapılıyor, ancak ticarette karşılıklı kişisel ilişkiler Doğu kültürü etkisi altında yürütülüyor. Gidiş ve dönüşlerde vize sorunu yaşanıyor.
Mali mevzuatın yetersizliği, hukuki alt yapının modernleştirilememesi nedenleri ile; bankacılık, sigortacılık ve dış ticaret işlemleri sorunlarla karşı karşıya. Her üç ayda bir vergi beyannamesi verme zorunluluğu, tüm mükelleflerden yeminli mali müşavir onayı istenmesi, muhasebe sisteminin SSCB döneminden kalma olması, gümrüklerde uluslararası kurallara uyulmaması işadamlarının karşı karşıya kaldığı önemli sorunlar arasında bulunuyor. İşadamlarının giderlerini belgeleyebilecek fatura sistemlerinin bulunmaması ve bazı giderlerin resmileştirilememesi karşılaşılan diğer önemli sorunlar olarak ortaya çıkıyor.
Azerbaycan’da faaliyet gösteren Türk firmalarının karşılaştıkları sorunların başında nakliye ve gümrükleme işlemleri geliyor. Türkiye-Azerbaycan arasında uygun tarifeli kargo ve demiryolu taşımacılığı yapılamaması karayolu taşımacılığını zorunlu kılmakta ve bu da maliyetlerin artmasına neden oluyor. Ürünler ithal edilirken ‘İlave Değer Vergisi’ uygulanması Türkiye’nin Azerbaycan’a dış ticaretini zorlaştıran etkenlerden biri.
Gümrüklerde depo ve antrepoların henüz bulunmaması ve karşılaşılan bürokratik sorunlar yasal olmayan ödemelere yol açıyor.
Uluslararası muhasebe tekniğinin kullanılmaması ve gelişmiş ülke uygulamalarında işletmelerin faaliyetleri nedeniyle yapmış oldukları harcamaların (reklam harcamaları, faiz giderleri vb) bazılarına sınır getirilmesi ve bir kısmının ise, hiç kabul edilmemesi şirketlerin olduklarından daha karlı görünmelerine yol açıyor ve bu da vergi yükünü artırıyor. Bu nedenle, zarar eden işletmeler bile kar etmiş görünebiliyor ve vergi ödüyorlar.
Vize Uygulaması: Azerbaycan ve Türkiye arasındaki ticarette karşılaşılan önemli sorunlardan biri de vize uygulamaları. Birinci derece pasaport, hizmet pasaportu ve diplomatik pasaportlara vize uygulanmıyor. İşadamlarının ülkeye girişlerinde vize gerekiyor. Bir aylık vize bedeli ise, 40 dolar. En fazla bir ay için vize alınabiliyor ve resmi yazı ile müracaat edilmesi gerekiyor.
İklim: Azerbaycan iklimi ülkenin engebeli yapısı nedeni ile bölgeden bölgeye farklılık gösteriyor. Dünyada var olan 11 iklim kuşağından 9’u Azerbaycan’da yaşanıyor. Ülkenin kuzey ve batı kesimlerindeki yüksek ve dağlık bölgelerde karasal iklim, güneyde kuru ve tropikal, Hazar Denizi kıyılarında ise, ılıman iklim hüküm sürüyor. Ülkede yaz ayları sıcak, kışlar ılık geçiyor. Temmuz ayında ortalama sıcaklıklar iç kesimlerde 26-28 derece, kıyı şeridinde 24-26 derece oluyor. Ocak ayında ortalama sıcaklığın seyri ise, 2-3 derece arasında bulunuyor. Yıllık ortalama yağış miktarı bin-bin 800 mm civarında değişiyor.
Zaman: Azerbaycan yerel saati Türkiye’den iki saat ileride bulunuyor.
Çalışma Saatleri:
Pazartesi-Cuma: 09.30-13.00 ve 14.00-17.00 saatleri arası
Resmi Tatiller:
1 Ocak:Yeni yıl tatili
20 Ocak: Şehitleri Anma Günü
8 Mart: Dünya Kadınlar Günü
20-21 Mart: Nevruz
9 Mayıs: Zafer Bayramı
28 Mayıs: Cumhuriyet Bayramı
9 Ekim: Silahlı Kuvvetler Bayramı
18 Ekim: Milli Kalkınma Bayramı
17 Kasım: Milli Uyanış Bayramı
31 Aralık: Dünya Azerbaycanlıları Dayanışma Günü
Dini bayramlar İslami takvim itibariyle uygulanıyor.
